Link nghe audio + book miễn phí:
http://vnaudiobook.com/audio-books-Binh-phap-Ton-Tu-549.html
Giới thiệu cuốn sách:
Cuốn "Tôn Tử binh pháp" do Tôn Vũ dâng lên Ngô vương Hạp Lư là cuốn
binh pháp hoàn chỉnh, được viết vào năm 512 trước Công nguyên. Theo Sử
ký và theo luận bàn về Tôn Tử của Tào Tháo, đều có ghi chép rõ ràng về
13 chương sách của Tôn Vũ. Từ đời nhà Đường, nhà Tống về sau, xuất hiện
khá nhiều thuyết lầm lạc đối với cuốn Tôn Tử binh pháp. Bởi vì từ sau
đời nhà Tuỳ cuốn binh pháp này đã bị thất truyền. Ở đờinhà Thanh người
ta hiểu Tôn Tử binh pháp và Tôn Tẫn binh pháp là cùng một cuốn sách, Tôn
Vũ và Tôn Tẫn cũng là một người, thậm chí còn cho rằng chỉ có Tôn Tẫn
mà không có Tôn Vũ.
Năm 1957 khi Quách Hóa Nhược viết về Binh pháp Tôn Tử còn dẫn lời Đỗ
Mục cho rằng: Binh pháp Tôn Tử có 82 bài và 9 quyển hình vẽ cộng với
cuốn "Ngô Việt Xuân Thu" ghi chép các câu hỏi và trả lời của Tôn Vũ với
vua Ngô. Truyền đến đời Tam Quốc, được Tào Tháo chọn lựa, gọt sửa, biên
tập và chú thích, bỏ chỗ thừa, chép những phần tinh tuý và xếp thành 13
thiên, tức là cuốn "Tôn Tử" lưu truyền đến ngày nay. Và khẳng định Tào
Tháo đã giữ lại những nội dung chủ yếu của "Tôn Tử", đó là một cống hiến
không thể lu mờ được[6].
Tháng 4 năm 1972, hai cuốn sách Tôn Tử binh pháp (Tôn Vũ) và Tôn Tẫn
binh pháp đồng thời tìm thấy trong một ngôi mộ cổ từ thời nhà Hán ở
tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Tháng 7 năm 1978, cuốn Tôn Tử binh pháp cũng
được tìm thấy trong một ngôi nhà ở Thanh Hải Trung Quốc, những ngộ nhận
kéo dài về cuốn Tôn Tử binh pháp bấy giờ mới được làm rõ.[7]
Từ trước tháng 4 năm 1972, bản Tôn Tử binh pháp được lưu truyền cho
là cổ nhất, đó là bản khắc đời Tống. Vào cuối đời nhà Hán đã đượcTào
Tháo chú giải, sau đó là Mạnh Thị nhà Lương, Lý Thuyên nhà Đường, Đỗ
Mục, Trần Hạo , Giả Lâm, Mai Nhiêu Thần nhà Tống, Vương Triết, Hà Diên
Tích và Trương Dư. Trong đó bản chú giải của Tào Tháo là có giá trị hơn
cả. Đến năm 1957, Thượng tướng Quách Hóa Nhược (Trung Quốc) đã viết lại
Tôn Tử binh pháp theo thể văn ngày nay, dựa vào bản khắc đời nhà Tống và
có tham khảo bản Tôn Tử trong Tứ bộ tùng san thời Gia Tĩnh nhà Minh.
Những bản này có 13 bài (thiên): Bài 1 Kế, bài 2 Tác chiến, bài 3 Công
mưu, bài 4 Quân hình, bài 5 Binh thế, bài 6Hư thực, bài 7 Quân tranh,
bài 8 Cửu biến, bài 9 Hành quân, bài 10 Địa hình, bài 11 cửu địa, bài 12
Hoả công, bài 13 Dụng gián. Sau khi dịch Quách Hóa Nhược chia thành 13
bài là: 1 Bàn về chiến tranh, 2 Tiến công chiến, 3 Tốc quyết chiến, 4
Vận động chiến, 5 Chủ động tính, 6 Linh hoạt tính, 7 Địa hình, 8 Sử dụng
gián điệp, 9 Phán đoán tình huống, 10 Hoả công, 11 Quản lý giáo dục, 12
Quan hệ chỉ huy, 13 Tu dưỡng của tướng soái, rồi lại chia thành 108
đoạn.
Từ năm 1972 về sau (khi đã có bản "gốc" Binh pháp Tôn Tử đời Hán) có
nhiều hình thức viết về cuốn sách này nhằm giúp cho người đọc dễ hiểu,
nhưng vẫn dựa trên nguyên tắc bản dịch của Quách Hóa Nhược, rồi đối
chiếu sửa theo bản đời Hán. Bản của Mã Nhất Phu viết theo 13 thiên của
Tôn Vũ, mỗi thiên có 3 phần là bản gốc, diễn giải (dựa theo Quách Hóa
Nhược) và lời bình. Bản của Đức Thành lại biên tập theo ba mục lớn; 1,
Tôn Tử binh pháp dẫn nhập ; 2, Tôn Tử binh pháp ứng dụng; 3, Tôn Tử binh
pháp nghiên cứu
Kể từ bài viết của Tào Tháo đã có đến vài trăm người tham gia. Kể từ
thế kỷ 7, Binh pháp Tôn Tử đã vào Nhật Bản do sứ thần đưa về, không lâu
truyền đến Triều Tiên, đến thế kỷ 18 truyền vào châu Âu qua các quốc
gia Pháp, Anh, Đức mà lan khắp toàn thế giới.[8]
Tóm lược nội dung [sửa]
Tôn tử binh pháp gồm 13 thiên hay chương, gồm:
Thiên thứ nhất: Kế sách (始計，始计)
Thiên thứ hai: Tác chiến (作戰，作战)
Thiên thứ ba: Mưu công (謀攻，谋攻)
Thiên thứ tư: Hình (軍形，军形)
Thiên thứ năm: Thế (兵勢，兵势)
Thiên thứ sáu: Hư thực (虛實，虚实)
Thiên thứ bảy: Quân tranh (軍爭，军争)
Thiên thứ tám: Cửu biến (九變，九变)
Thiên thứ chín: Hành quân ( 行軍，行军)
Thiên thứ mười: Địa hình (地形)
Thiên thứ mười một: Cửu địa (九地)
Thiên thứ mười hai: Hỏa công (火攻)
Thiên thứ mười ba: Dùng gián điệp (用間，用间)
Tầm ảnh hưởng [sửa]
Ảnh hưởng trên lĩnh vực quân sự [sửa]
Theo nhận định của viên Sĩ quan Thomas Raphael Phillips, không những là
binh thư cổ nhất mà Binh pháp Tôn Tử còn là binh thư kinh điển vĩ đại
nhất trong lịch sử nhân loại.[9] Từ giữa thế kỷ 20, các chuyên gia quân
sự phương Tây đã thường xuyên vận dụng tư tưởng Tôn Tử để nghiên cứu các
vấn đề quân sự. Trong nhiều tác phẩm nổi tiếng về quân sự, từ Chiến
lược luận(Strategy) của Sir Basil Henry Liddell Hart, Đại chiến lược
(The Great Strategy) của John M. Collins, cho đến Chỉ huy tác chiến
(Game Plan: A Geostrategic Framework For the Conduct of the U.S-Soviet
Contest) của Zbigniew Kazimierz Brzezinski, đều có thể nhận ra ảnh hưởng
của tư tưởng Tôn Tử. Nhiều quan điểm trong Binh pháp Tôn Tử, như chiến
lược thắng lợi trọn vẹn làkhông cần đánh mà khuất phục được kẻ địch,
quan điểm thận trọng đối với chiến tranh (thận chiến) và hạn chế chiến
tranh, quan điểm đánh bằng thủ đoạn ngoại giao (phạt giao) chú trọng
liên minh chiến lược, càng chứng tỏ giá trị quý báu trong xu thế hoà
bình và phát triển hiện nay. Ngoài ra, Tôn Tử còn dạy bài học rằng luôn
phải chiếm đóng chỗ hiểm yếu, dễ làm chủ địa hình:[10]
“ Phàm hạ trại nên ở nơi cao ráo tránh ẩm thấp, ở nơi sáng tránh chỗ
tối tăm, ở nơi gần cỏ và nước có đường vận chuyển quân nhu tiện lợi,
tướng sĩ không bị nhiễm bệnh, đó là đảm bảo cho chiến thắng. Hành quân ở
vùng nhiều gò đống, đê điều, tất phải chiếm phần cao ráo sáng sủa, chủ
yếu dựa vào phía bên phải. Cái lợi của cách dùng binh này là được lợi
thế địa hình hỗ trợ.
Phần thượng lưu mưa lớn tất nước sông sẽ dâng lên, nhất định không được vượt sông, phải chờ khi nước rút.
Hành quân qua những vùng như “Thiên giản” là khe suối hiểm trở, “Thiên
tỉnh” là nơi vách cao vây bộc, “Thiên lao” là nơi 3 mặt bị vây vào dễ ra
khó, “Thiên hãm” là nơi đất thấp lầy lội khó vận động, “Thiên khích” là
nơi hẻm núi khe hở. Khi gặp 5 loại địa hình đó tất phải gấp rút chuyển
đi, không nên đến gần, để cho địch ở gần nơi đó, ta nên hướng mặt về
phía địa hình ấy mà cho địch xoay lưng vào đó.
Hành quân qua những nơi mà hai bên sườn có nhiều chỗ hiểm trở, ao hồ đầm
lầy, lau sậy um tùm, cây cối rậm rạp tất phải thận trọng dò xét vì đó
là những nơi địch dễ có thể mai phục.
”
—Tôn Tử
Ngoài Tôn Tử, ông vua - chiến sĩ Friedrich Đại Đế cũng cho rằng việc lựa
chọn chỗ hiểm yếu là tài năng của những vĩ nhân. Ông nói:[10]
“ Trẫm có quy tắc đầu tiên là luôn phải chiếm lĩnh các ngọn đồi. ”
—Friedrich Đại Đế
Ảnh hưởng ngoài phạm vi Trung Quốc [sửa]
Binh pháp Tôn Tử được du nhập vào Nhật Bản ngay từ thế kỷ 6, nhưng chưa
phải là trọn bộ. Năm 525, Thiên hoàng Keitai đã nói với vị chỉ huy quân
đội - Thân vương Arakabi rằng tính mạng của dân chúng và sự tồn tại của
Nhà nước lệ thuộc vào một thống soái vĩ đại, đây hẳn là rút ra từ cuốn
Tôn Tử[11]. Người có công lớn nhất trong việc đưa Binh pháp Tôn Tử đến
Nhật Bản chính là học giả người Nhật Kibi Makibi (Cát Bi Chân Bi,
693-775). Vào năm 716, khi ông được phái đến Trung Quốc để học tập thể
chế nhà Đường. Sau 19 năm học tập các loại kinh, sử, học thuyết Trung
Hoa, ông đã mang theo rất nhiều sách kinh điển của Trung Quốc về Nhật
Bản, trong đó có cả Binh pháp Tôn Tử. Tương truyền, ông dùng Binh pháp
Tôn Tử để đào luyện binh sĩ trước năm760.[11]. Sau khi vào Nhật Bản cuốn
sách đã tạo nên một sức ảnh hưởng to lớn, và trở thành lý thuyết chỉ
đạo quân sự chủ yếu của Nhật Bản. Trong đó nổi tiếng nhất là học giả Oe
no Masafusa(Đại Giang Khuông Phòng). Cuốn Đấu chiến kinh do ông biên
soạn được coi là trước tác lý luận quân sự đầu tiên trong lịch sử Nhật
Bản. Tác phẩm này chịu ảnh hưởng sâu sắc của Binh pháp Tôn Tử, là một
"kiệt tác bất hủ" dung hoà binh pháp Trung Quốc cổ đại với nền quân sự
Nhật Bản.
Tại phương Tây Binh pháp Tôn Tử được du nhập đến Pháp đầu tiên. Vào năm
1772, cha đạo Joseph Marie Amiot đã phiên dịch và xuất bản cuốn sách tại
Paris với tên gọi Nghệ thuật quân sự Trung Quốc, trong đó có "13 chương
binh pháp Tôn Tử", đã gây được tiếng vang lớn.
Bản dịch tiếng Anh đầu tiên của Binh pháp Tôn Tử được xuất bản vào năm
1904. Tại phương Tây, Anh là nước nghiên cứu nhiều nhất về Binh pháp Tôn
Tử. Trong số các bản dịch ngoại văn của cuốn sách này, những bản dịch
tiếng Anh, do Anh xuất bản cũng có tầm ảnh hưởng rộng nhất.
Năm 1910, Binh pháp Tôn Tử được Bruno Nnavvrra dịch sang tiếng Đức và
xuất bản tại Berlin với nhan đề Tác phẩm bàn về chiến tranh của các binh
gia cổ điển Trung Quốc. Một Chuyên gia lý luận quân sự nổi tiếng của
Đức là Carl von Clausewitz cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của Binh pháp Tôn
Tử, điều này thể hiện rất rõ trong tác phẩm Bàn về chiến tranh (Von
Kriege) của ông.
Việc nghiên cứu Binh pháp Tôn Tử tại Hoa Kỳ diễn ra khá muộn, sau khi
Chiến tranh thế giới thứ hai chấm dứt mới bắt đầu. Cùng với sự phát
triển của khoa học kỹ thuật, khiến cho hình thức và quy luật tác chiến
truyền thống đã có sự thay đổi to lớn. Hệ thống lý luận quân sự truyền
thống của châu Âu trở nên lỗi thời, thế nhưng Binh pháp Tôn Tử với nội
hàm triết lý quân sự uyên thâm, đã thu hút sự chú ý của các chuyên gia
chiến lược phương tây, giúp họ tìm ra đáp án để giải quyết các vấn đề
thực tế. Sở trưởng sở nghiên cứu chiến lược thuộc đại học quốc phòngHoa
Kỳ là John Collins trong tác phẩm Đại chiến lược: nguyên tắc và thực
tiễn (Grand Strategy Principles and Practices) xuất bản năm 1973 đã viết
như sau: Tôn Tử là một nhân vật vĩ đại đã tạo lập nên hệ tư tưởng chiến
lược đầu tiên của thời cổ đại ... Cho đến tận ngày nay, vẫn không ai có
được trình độ nhận thức sâu sắc đến thế về các mối quan hệ tương tác,
các vấn đề cần nghiên cứu và những nhân tố ràng buộc đối với chiến lược.
Phần lớn các quan điểm của ông vẫn giữ trọn vẹn giá trị trong thời đại
ngày nay[12].
Ảnh hưởng đối với các lĩnh vực khác [sửa]
Ngay từ thời Chiến Quốc Bạch Khuê đã ứng dụng tư tưởng của Tôn Tử vào
lĩnh vực kinh doanh và đạt được nhiều thành tựu lớn. Sang thời Bắc Tống,
xuất hiện một tác phẩm lý luận về nghệ thuật Cờ vây Kỳ kinh thập tam
thiên (Mười ba chương kinh điển đánh cờ), mô phỏng theo 13 chương của
Binh pháp Tôn Tử. Từ nửa sau thế kỷ 20 trở lại đây, xu thế ứng dụng Binh
pháp Tôn Tử trong những lĩnh vực phi quân sự càng trở nên sôi nổi.
Trong những năm 50 của thế kỷ trước, tại Nhật Bản đã xuất hiện học phái
quản lý kinh doanh theo binh pháp, và nhanh chóng gây ảnh hưởng trên
phạm vi toàn thế giới, hình thành một trào lưu nghiên cứu Binh pháp Tôn
Tử trong lĩnh vực kinh tế. Ngoài ra Binh pháp Tôn Tử còn được nghiên cứu
dưới nhiều góc độ khác nữa, như triết học, y học, thể dục thể thao,
khoa học hệ thống, lý thuyết quyết định, tâm lý học, ngôn ngữ học, toán
học, dự trù học, quản trị hành vi, và đều có được thành quả to lớn [13]
Ứng dụng trong kinh doanh [sửa]
Những thương nhân nổi tiếng thời Tiên Tần là Đào Chu Công (Phạm Lãi),
Bạch Khuê đã biết ứng dụng thành công Binh pháp Tôn Tử vào quản lý kinh
doanh.
Bước vào xã hội hiện đại, nhiều nước tư bản phát triển không hẹn mà cùng
có ý tưởng vận dụng Binh pháp Tôn Tử để cải thiện vấn đề quản lý kinh
doanh của doanh nghiệp, giữa thế kỷ 20 tạiNhật Bản thậm chí còn hình
thành một học phái kinh doanh bằng binh pháp, với sức ảnh hưởng lan toả
khắp thế giới, hình thành cơn sốt nghiên cứu Binh pháp Tôn Tử trong lĩnh
vực kinh tế. Nhiều công ty lớn thậm chí còn trực tiếp sử dụng Binh pháp
Tôn Tử làm giáo trình huấn luyện dành cho các nhân viên quản lý bậc
trung trở lên. Theo Thời báo kinh tế thế giới ra ngày 24-1-1983, một
phái đoàn quản lý doanh nghiệp Trung Quốc đi thăm Nhật Bản để tham khảo
kinh nghiệm quản lý doanh nghiệp, đã được cán bộ phía Nhật Bản giải
thích như sau: Kinh nghiệm quản lý của chúng tôi đều xuất phát từ đất
nước Trung Quốc của các anh, và tặng cho phái đoàn Trung Quốc một cuốn
sách, thật bất ngờ, đó chính là Binh pháp Tôn Tử[14]
Hoa Kỳ cũng đã đem Binh pháp Tôn Tử ứng dụng rộng rãi vào lĩnh vực quản
lý kinh tế. Claude S. Gorge trong tác phẩm Lịch sử tư tưởng quản lý (The
History of Managerial Thoughts) xuất bản năm 1972, đã nhận xét về giá
trị to lớn của lý thuyết dùng người trong Binh pháp Tôn Tử đối với vấn
đề quản lý doanh nghiệp hiện đại. Ông viết rằng: Nếu muốn trở thành nhân
tài về quản lý, bạn nhất định phải đọc Binh pháp Tôn Tử. Vào năm 1979,
D. A. Holway trong tác phẩm Lịch sử phát triển của tư tưởng quản lý cũng
hết sức ca ngợi những tư tưởng quản lý kinh tế hàm ẩn trongBinh pháp
Tôn Tử, và nhận xét rằng phương pháp phân chia cấp bậc quân đội, đẳng
cấp tướng lĩnh trong quản lý quân sự, cách sử dụng thanh la, cờ xí, lửa
hiệu để chuyền tin tức chứng tỏTôn Tử đã biết cách xử lý tốt các mối
quan hệ giữa tham mưu và lãnh đạo trực tiếp, và cho rằng lý luận tổ chức
kiểu mẫu cho quản lý doanh nghiệp hiện đại.[14]
Trong chương Kế của Binh pháp Tôn Tử có viết. Tướng lĩnh phải có các đức
tính (mưu trí), (uy tín), (nhân từ), (dũng cảm), (nghiêm minh). Đặt
trong thương trường hiện đại, quan điểm này vẫn giữ nguyên ý nghĩa chỉ
đạo phổ biến của nó, chỉ có điều chiến trường giờ đã đổi sang thương
trường, tướng lĩnh của thương trường chính là các doanh nhân. Và một
doanh nhân cũng phải biết về tình hình thương trường của mình, như binh
pháp Tôn Tử có viết:[15]
“ Chưa biết ý đồ chiến lược của các chư hầu, không thể tính việc kết
giao ; chưa thông địa hình sông núi, đầm hồ, không thể hành quân ; không
dùng người dẫn đường không thể chiếm địa lợi. Dùng binh đánh trận phải
dựa vào biến hóa gian trá mới mong thành công, phải căn cứ vào chỗ có
lợi hay không mà hành động, tùy sự phân tán hay tập trung binh lực mà
thay đổi chiến thuật. Quân đội hành động thần tốc thì nhanh như gió
cuốn, hành động chậm rãi thì lừng khừng như rừng rậm, khi tấn công thì
như lửa cháy, khi phòng thủ thì như núi đá, khi ẩn mình thì như bóng
tối, khi xung phong thì như sấm sét. Chiếm được làng xã phải phân binh
đoạt lấy, mở rộng lãnh thổ, phải phân binh trấn giữ ; cân nhắc lợi hại
được mất rồi mới tùy cơ hành động. Trước hết phải rõ phương pháp biến
cong thành thẳng để giành thắng lợi, ấy là nguyên tắc hành quân. ”
—Tôn Tử
Trong "Những quân lệnh cho binh tướng" của mình", vua Friedrich Đại Đế cũng có ý tưởng giống với Tôn Tử:[15]
“ Khi ở thời bình, phải thăm viếng các nơi, chọn các trại lính, thử
nghiệm các con đường, và nói chuyện với các bô lão làng, dân buôn thịt
và cả nông dân. Người biết được các vỉ hè, độ sâu của các khu rừng, bản
chất của chúng, độ sâu của các con sông, đầm hồ nào có thể vượt được
hoặc là không vượt được... ”
—Friedrich Đại Đế
Đánh giá [sửa]
Mười ba chương sách của cuốn Tôn Tử gồm hơn 7.000 chữ, quán xuyến tư
tưởng và phương pháp của duy vật luận đơn thuần và biện chính pháp
nguyên thuỷ, nêu lên được mối quan hệ phức tạp của chiến tranh với chính
trị, ngoại giao, kinh tế, hoàn cảnh tự nhiên, cùng là tác dụng tương hỗ
giữa năng động chủ quan của người dụng binh với quy luật khách quan,
điều kiện hiện thực, đề cập một cách toàn diện quy luật phổ biến của
chiến tranh và nguyên tắc trọng yếu của chỉ đạo chiến tranh.
Binh pháp Tôn Tử là binh thư sớm nhất, vĩ đại nhất thời cổ ở Trung Quốc,
mà từ xưa đến nay được xếp hàng đầu trong bảy tập võ kinh. Người Nhật
suy tôn Tôn Vũ là thuỷ tổ của binh học phương đông là thánh điển binh
học và là binh thư thời cổ bậc nhất thế giới. Thiên hoàng Minh Trị cũng
đã được nghe giảng dạy về Binh pháp Tôn Tử.[16] Binh pháp của Tôn Vũ
được dịch ra nhiều thứ tiếng nước ngoài, ở châu Âu cũng rất được tôn
sùng. Trong các cuộc chiến tranh liên miên, Hoàng đế Napoléon Bonaparte
cũng thường đọc Tôn Tử binh pháp. Không những thế,Hoàng đế (Kaiser)
Wilhelm II của Đức, người đã gây ra cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất,
sau khi thất bại được đọc binh pháp Tôn Tử liền than rằng:
"Tiếc thay 20 năm trước đây Trẫm không được xem cuốn sách này" [17]
Nhà cách mạng Trung Quốc Mao Trạch Đông cũng chịu ảnh hưởng của binh
pháp Tôn Tử, thể hiện qua các binh thư của ông[18]. Đại tướng Võ Nguyên
Giáp cũng thành công trong việc thực hiện những chiến thuật đề cập trong
Binh pháp Tôn Tử trong chiến dịch Điện Biên Phủ[cần dẫn nguồn] đập tan
tác thực dân Pháp, giải phóng dân tộc Việt Nam. Thất bại của người Mỹ
trong cuộcChiến tranh Việt Nam cũng khiến cho các nhà lý luận quân sự
hàng đầu của nước Mỹ phải để ý đến Tôn Tử binh pháp.[19][20] Tháng 8 năm
1990, sau khi Chiến tranh vùng Vịnh bùng phát, phóng viên Thời báo Los
Angeles đến phỏng vấn Tổng thống George H. W. Bush, phát hiện trên bàn
làm việc của ông có bày hai cuốn sách, là Hoàng đế Caesar và Binh pháp
Tôn Tử[12]. Có người nói: Trong cuộc Chiến tranh vùng Vịnh, các sỹ quan
quân đội Hoa Kỳ đều mang theo Binh pháp Tôn Tử. Như vậy cho thấy cuốn
binh pháp cổ đại có từ 2500 năm trước, trong cuộc chiến tranh hiện đại
hoá hôm nay vẫn phát huy ảnh hưởng sâu rộng. Danh tướng Takeda Shingen
(Vũ Điền Tín Huyền) được tôn xưng là "Tôn Tử" của Nhật Bản. Ông suy tôn
Tôn Tử là bậc thầy của mình, viết bốn câu trong Binh pháp Tôn Tử lên cờ
trận, cắm tại cửa doanh trại.
"Lúc nhanh thì như gió cuốn, lúc chậm rãi như rừng sâu, lúc tấn công như lửa cháy, lúc phòng ngự như núi đá"[21].
Tôn Tử binh pháp không chỉ là bắu vật của văn hoá truyền thống của dân
tộc Trung Hoa, mà còn là tinh hoa của văn hoá thế giới, là của cải tinh
thần chung của nhân loại.[22] Trong khi dịch Tôn Tử binh pháp năm 1957,
Quách Hóa Nhược tâm sự: Văn cổ của Tôn Tử cô đúc nếu dịch theo một cách
đơn giản thì trúc trắc khó hiểu, tuy trung thành nhưng không "đạt". Cho
nên một mặt phải hết sức trung thành với nguyên văn, từng chữ từng câu
đều phải cố giữ ý nghĩa cũ của nó, không thể thêm thắt, nếu không sẽ hoá
ra chú thích. Nhưng, một mặt khác giữ từ và câu trong giọng văn diễn tả
lại phải bồi bổ thêm cho gọn ý, khiến người đọc dễ hiểu. Văn cổ của Tôn
Tử, văn gọn nghĩa sâu, nhiều âm điệu, có thể nói để trong vườn sẽ toả
mùi thơm của hoa quý, ném xuống đất sẽ có tiếng kêu của bạc vàng. Nhiều
từ sắp đối nhau, nhiều câu trùng lắp thật là đẹp khiến người ta không nỡ
và cũng không dám tự ý để làm mất thần sắc và âm điệu giàu có của
nó[23]
Lời tựa do nhóm biên dịch cuốn Truyện Tôn Tử của Tào Nghiêu Đức có đoạn
viết: Trước tác "Binh pháp Tôn Tử" là bộ binh pháp kinh điển hàng đầu
thế giới, được danh tướng các thời đại đề cao, nức tiếng xưa nay. Tác
dụng và giá trị của nó, không chỉ hạn hẹp trong phạm vi quân sự, mà các
lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn hoá, kinh tế, đều chịu ảnh hưởng sâu
sắc.[24]
Một tuyệt tác quân sự kinh điển ở châu Âu sánh vai với binh pháp Tôn Tư
là "Những quân lệnh của Friedrich Đại Đế giành cho binh tướng của mình"
do chính vị vua - chiến binh vĩ đại Friedrich II của Phổ (Friedrich Đại
đế) viết nên (1747). Các nhà nghiên cứu cho rằng kiệt tác này có nhiều
tư tưởng giống với binh pháp Tôn Tử.[25][26][27] Tỷ như trong khi Tôn Tử
viết: "Biết người biết ta, trăm trận không nguy; không biết người mà
chỉ biết ta, một trận thắng một trận thua; không biết người, không biết
ta, mọi trận đều bại." Thì Friedrich Đại Đế cũng có viết: "Một người
phải biết về các kẻ thù của mình, các liên minh của chúng, bản chất và
tài nguyên của nước chúng để mà còn tiến quân. Một người phải biết kiếm
bạn hữu, biết tài nguyên của mình, và phải biết nhận thấy những hiệu quả
tương lai mà người này mong muốn hoặc lo sợ từ những thủ đoạn chính
trị".[28] Mã Nhất Phu đánh giá về binh pháp Tôn Tử như sau: Ảnh hưởng
của cuốn Tôn Tử không chỉ giới hạn ở lĩnh vực quân sự. "Tôn Tử" là
phương lược trị quốc của chính trị gia, là tấm gương soi của nhà triết
học, là pháp bảo của nhà ngoại giao, là báu vật ở trong con mắt của văn
học gia; trong cuộc thương chiến kịch liệt hiện nay, đó cũng là sách
giáo khoa chiến lược của những nhà kinh doanh. Vị thần kinh doanh Tùng
Hạ của Nhật Bản cũng cho rằng, cuốn Tôn Tử là pháp bảo thành công của
ông ta [29]
Binh pháp Tôn Tử được vận dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, hấp dẫn
được sự chú ý nghiên cứu của nhiều nhân sĩ, cuối cùng đã gây thành một
sức nóng Tôn Tử mang tính toàn cầu.
Hạn chế [sửa]
Do hạn chế của hiện thực khách quan và mức độ nhận thức đương thời, cuốn
Tôn Tử không thể tránh khỏi những chỗ thiên lệch hoặc lầm lẫn, như xem
nhẹ vai trò binh sĩ, chỉ chú trọng được lợi mà không để ý đến chính
nghĩa hay là không chính nghĩa như: cướp bóc thôn xóm, giành lấy nhân
lực của nước địch; mở rộng lãnh thổ, giành lấy của cải nước địch. Cần
chú ý xem lại những phần đó.
Trên thực tế, những việc như trên là điều không thể nào tránh khỏi.
Trong giao tranh, điều quan trong trọng nhất mà một tướng lĩnh phải đặt
lên hàng đầu chính là kết quả của trận chiến, chỉ cần thắng lợi thì
những điều khác đều không còn ý nghĩa ví dụ: nếu như không tấn công các
thôn làng sẽ không thể duy trì lực lượng chiến đấu cho quân sĩ, không
thể ép quân địch tự chui ra vào kế. Hoặc nếu như chỉ quan tâm đến số
người có thể bị mất thì không thể nào có thể chiến thắng.
Trích dẫn [sửa]
Có người nói rằng, phép biện chứng của Tôn Vũ chỉ khuôn trong lĩnh vực
quân sự học, phạm vi nhỏ hẹp. Nhận định như vậy là thiên lệch, bất cứ
loại tư tưởng nào, chỉ cần nó giàu tính triết học, vô luận nhìn từ góc
độ nào, đều có ý nghĩa chỉ đạo phổ biến. Nhiều vấn đề trong 13 thiên
Binh pháp như:
Tấn công địch khi nó không đề phòng, tác chiến một cách bất ngờ
Tự bảo vệ mình để giành thắng lợi
Tránh chỗ thực đánh vào chỗ hư
Giành thắng lợi theo tình hình của địch
Ra lệnh thì dùng văn, trị an thì dùng võ
…
Tuy nói về quân sự, nhưng phù hợp với các ngành nghề. Ở một số nước có
nền kinh tế phát triển, ngay khi tuyển dụng nhân viên bán hàng, cũng
không tách rời nội dung của Binh pháp Tôn Tử[30]. Câu cuối cùng chương 3
như sau:
故曰：知彼知己，百戰不殆；不知彼而知己，一勝一負；不知彼，不知己，每戰必敗 ("tri bỉ tri kỷ, bách chiến
bất đãi; bất tri bỉ nhi tri kỷ, nhất thắng nhất phụ; bất tri bỉ, bất tri
kỷ, mỗi chiến tất bại")
Biết người biết ta, trăm trận không nguy; không biết người mà chỉ
biết ta, một trận thắng một trận thua; không biết người, không biết ta,
mọi trận đều bại.
Câu này đã đi vào thành ngữ Trung Quốc và Việt Nam, rất phổ biến nhưng nội dung có khác đi:
"Tri kỷ tri bỉ, bách chiến bách thắng" ("Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng")
